Arapça teşekkür ederim: şukran, lehçe biçimleri ve doğru cevap

Kısaca Arapça «teşekkür ederim» en kısa hâliyle «şukran» (شكرا) demektir ve bütün Arap dünyasında anlaşılır; «çok teşekkürler» fasihte «şukran cezilen» (شكرا جزيلا) olur. Lehçede Levant'ta «şukran ktīr», «mersi» ya da «yislamu», Mısır'da «metşakker» (kadın konuşuyorsa «metşakkera»), Körfez'de «meşkūr» denir. Cevabı her yerde «ʿafwan» (عفوا), Mısır'da «el-ʿafw»; dinî kalıp «cezakallahu hayran» (جزاك الله خيرا) ise «ve iyyak» ile karşılanır.

Arapça teşekkür ederim diye arattığınızda karşınıza çoğunlukla ya «teşekkür» kelimesinin yazımını tartışan haberler ya da dua sayfaları çıkar. İkisi de bir Suriyeli komşuya, Mısırlı bir iş arkadaşına ya da Arapça konuşan bir aileye ne diyeceğinizi söylemez. Oysa teşekkür, selamdan sonra en sık kuracağınız cümledir ve neredeyse her seferinde bir cevap gelir.

Türkçe konuşanların bu konuda Avrupalı öğrencilerin hayal bile edemeyeceği bir avantajı var: şükür, teşekkür, şükran, müteşekkir, meşkur. Bu kelimelerin hepsi Arapçadaki aynı kökten gelir. Yani Arapça teşekkürü öğrenirken sıfırdan başlamıyorsunuz; zaten bildiğiniz kelimeleri yerlerine oturtuyorsunuz. Ama bu tanıdıklık bazen yanıltır: Türkçedeki «teşekkür» Arapçada teşekkür ederken söylenmez.

Bu rehberde fasih biçimleri, lehçelerde gerçekten duyacağınız kalıpları, cevapları ve dinî ifadeleri bulacaksınız; her birini Arap harfleri, Türkçe okunuşu ve kullanıldığı yerle birlikte. Yazımda ʿ işareti ayn sesini (ع) gösterir.

Şükran, şükür, teşekkür: aynı kök, ş-k-r

Arapçada kelimelerin çoğu üç ünsüzlü bir kökten türer. Teşekkürün kökü ş-k-r'dir (ش ك ر) ve «şükretmek, minnet duymak» anlamı taşır. Türkçeye bu kökten gelen kelimeleri Arapçadaki karşılıklarıyla yan yana koyunca tablo netleşir:

• Şükür ← şukr (شكر): teşekkür, minnet. Arapçada da «teşekkür» isminin kendisidir.
• Şükran ← şukran (شكرا): Türkçede «minnet, şükran duygusu» anlamında bir isimdir. Arapçada ise şukr kelimesinin «-an» ekli hâlidir ve tek başına «teşekkürler!» diye söylenir.
• Teşekkür ← teşekkur (تشكر): Arapçada da var, ama gündelik konuşmada birine teşekkür ederken kullanılmaz.
• Müteşekkir ← muteşakkir (متشكر): «minnettar». Mısır'daki «metşakker» tam olarak bu kelimedir. Türkçede «müteşekkirim» diyen biri, farkında olmadan Mısırlıların her gün söylediği kelimeyi kullanmış olur.
• Meşkur ← meşkūr (مشكور): «teşekkür edilmiş, takdir edilen». Körfez'de ve Levant'ta «sağ ol» yerine kullanılır.

Şükran ne demek sorusunun cevabı da buradan çıkar: Türkçede bir duygu, Arapçada bir teşekkür sözüdür. Arapçada «Allah'a şükür» karşılığı ise başka bir kalıptır: «el-hamdu lillah» (الحمد لله). Kökler arasındaki bu bağları fark etmek kelime öğrenmeyi çok hızlandırır; daha fazla örnek Arapça temel kelimeler rehberimizde.

Arapça teşekkür ederim: fasih biçimler

Fasih Arapça; kitapların, haberlerin, resmî yazışmaların dilidir. Buradaki biçimler her ülkede anlaşılır.

Şukran: her yerde geçen kelime

Şukran (شكرا), «teşekkürler». Dükkânda, takside, evde, Rabat'tan Bağdat'a kadar her yerde kullanılır. Sondaki «n» mutlaka söylenir: «şukra» değil, «şukran». Yazıda sondaki elif bu «-an» sesini taşır.

Şukran cezilen: çok teşekkürler

Şukran cezilen (شكرا جزيلا), kelimesi kelimesine «bol bir teşekkür». Türkçedeki «çok teşekkür ederim»in en doğru karşılığıdır, ama sokakta biraz resmî duyulur; e-postada, bir konuşmanın sonunda, bir mesajda yerindedir. Daha sıcak ve gündelik bir seçenek elf şukr (ألف شكر), «bin teşekkür».

Eşkuruk: kelimesi kelimesine «teşekkür ederim»

Türkçedeki «teşekkür ederim» bir fiil cümlesidir. Arapçadaki tam karşılığı eşkuruk (أشكرك), «sana teşekkür ederim»dir. Burada da cinsiyet işin içine girer: erkeğe «eşkuruk», kadına «eşkuruki». Türkçede dil bilgisel cinsiyet olmadığı için bu baştan garip gelir, ama kural basittir; değişen, karşınızdakinin cinsiyetidir. Gündelik konuşmada şukran çok daha sık duyulur; eşkuruk daha çok resmî ya da yazılı ortamdadır.

Lehçelerde teşekkür: Levant, Mısır, Körfez

Evde ve sokakta konuşulan dil fasih değil, lehçedir. Kökü aynı olsa da teşekkürün etrafındaki kalıplar ülkeden ülkeye değişir. Fasih ile lehçenin farkını fasih Arapça nedir yazımızda ayrıca anlattık.

Levant Arapçası: Türkiye'de en çok duyacağınız biçim

Suriye, Lübnan, Ürdün ve Filistin'de konuşulan Levant lehçesi, Türkiye'de yaşayan Suriyeliler sayesinde Türkçe konuşanların en sık karşılaştığı Arapçadır. Burada teşekkür etmenin birkaç yolu var:

• Şukran ktīr (شكرا كتير): «çok teşekkürler». «Ktīr», Levant'ın «çok» kelimesidir.
• Mersi (ميرسي): Fransızca «merci»den gelir ve özellikle Lübnan'da ve şehirlerde çok yaygındır. «Mersi ktīr» de denir. Bir turist kısaltması değil, lehçenin gerçek bir parçasıdır.
• Yislamu (يسلمو): sıcak, samimi bir «sağ ol». Komşudan, arkadaştan, esnaftan sürekli duyarsınız.
• Yaʿṭīk el-ʿāfye (يعطيك العافية): «Allah sana sağlık versin». Çalışan birine, bir iş bitirene söylenir; Türkçedeki «kolay gelsin» ya da «eline sağlık» gibi düşünün. Cevabı «allah yʿāfīk».

Mısır Arapçası: metşakker ve mersi

Mısır'da şukran her yerde kullanılır, ama en doğal biçim metşakker (متشكر), yani «müteşekkirim»dir. Burada biçimi konuşan kişinin cinsiyeti belirler: erkek «metşakker», kadın metşakkera (متشكرة) der. «Çok» için «awi» eklenir: «metşakker awi». Mısır'da da şehirde sık sık mersi duyarsınız.

Bir yemekten sonra ise teşekkürün kalıbı değişir: yemeği yapana erkekse teslam īdak, kadınsa teslam īdik denir, «ellerin sağ olsun». Türkçedeki «ellerinize sağlık» ile neredeyse birebir aynı düşünce.

Körfez Arapçası: meşkūr

Suudi Arabistan, Kuveyt, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri'nde şukran'ın yanında çok sık meşkūr (مشكور) duyulur; karşınızdaki kadınsa meşkūra (مشكورة). Kelimesi kelimesine «teşekkür edilmiş», anlamı «sağ ol». Levant'ta da kullanılır.

Arapça rica ederim: teşekküre nasıl cevap verilir

Kelime listelerinin çoğu bu kısmı atlar, ama gerçek bir konuşmada en çok fark edilen yer burasıdır. Biri size teşekkür ettiğinde bir şey söylemeniz beklenir.

• Her yerde: ʿafwan (عفوا), «rica ederim, bir şey değil». Türkçe konuşanlar «af» kelimesini tanıdığı için bunu yalnızca «affedersiniz» sanabilir. Bazı durumlarda gerçekten «pardon» anlamında da kullanılır, ama teşekküre cevap olarak anlamı «rica ederim»dir.
• Mısır: el-ʿafw (العفو). Mısır'ın en yaygın cevabıdır. «ʿAla eh?» (على إيه؟), yani «ne için?», de «lafı mı olur» anlamında duyulur.
• Levant: ehlen ve sehlen (أهلا وسهلا). Normalde «hoş geldin» demektir, ama teşekküre cevap olarak da kullanılır. Lübnan'da çok tipik bir cevap walaw (ولو), «estağfurullah, olur mu öyle şey» havasında.
• Fasih ve resmî: lā şukra ʿalā vācib (لا شكر على واجب), «görev için teşekkür olmaz». Türkçedeki «vazifemiz» cevabının tam karşılığıdır; mesajlarda ve resmî ortamlarda sık görülür.

Levant'ta biri sizden bir şey istediğinde ise tikram (تكرم, erkeğe) ya da tikrami (kadına) denir: «baş üstüne, buyur». Bu kelimeyi kullanmak sizi bir anda yerli gibi duyurur. Selamlaşmadaki benzer soru cevap çiftleri için Arapça selamlaşma rehberimize bakın.

Cezakallahu hayran ve barakallahu fik: dinî teşekkür kalıpları

Türkiye'de «cezakallahu hayran» ifadesini camide, dinî sohbetlerde ya da sosyal medyada duymuş olabilirsiniz. Bu kalıplar fasih Arapçadır ve lehçeden bağımsız olarak her yerde anlaşılır.

Cezakallahu hayran

جزاك الله خيرا, okunuşu: cezākallāhu hayran, «Allah seni hayırla mükâfatlandırsın». Biri size bir iyilik yaptığında, özellikle dinî bir bağlamda ya da bir bilgi, bir yardım için teşekkür ederken söylenir. Karşınızdakine göre biçim değişir: kadına «cezākillāhu hayran», bir gruba cezākumullāhu hayran (جزاكم الله خيرا).

Cevabı kısaca ve iyyāk (وإياك), «seni de». Kadına «ve iyyāki», bir gruba ve iyyākum (وإياكم). «Hayran»daki h, Türkçedeki h değil, boğazdan gelen hırıltılı خ sesidir.

Barakallahu fik

بارك الله فيك, okunuşu: bārakallāhu fīk, «Allah seni mübarek kılsın». Teşekkür olarak da, bir başarıyı tebrik ederken de kullanılır. Cevabı «ve fīk bārakallāh» (وفيك بارك الله), «Allah seni de mübarek kılsın». Fas'ta günlük hayatta da çok yaygındır ve orada çoğu zaman «u fīk baraka» diye karşılanır.

Ne zaman hangisi?

Bu kalıplar şukran'ın yerini tutmaz. Bakkalda para üstünü aldığınızda «cezakallahu hayran» demek tuhaf kaçmaz ama fazla ağır durur; orada şukran ya da lehçedeki biçim yeter. Dinî kalıplar, bir iyiliğe, emeğe ya da öğütlere teşekkür ederken ve karşınızdakinin de bu dili kullandığı ortamlarda doğal duyulur.

Hangi durumda ne denir: kısa bir rehber

Kelimeleri bildikten sonra asıl soru, hangisini nerede kullanacağınızdır:

• Esnafta, takside, sokakta: şukran ya da lehçe biçimi. Suriyeli bir esnafa «şukran ktīr», Mısırlı birine «metşakker».
• Bir arkadaşa, komşuya: Levant'ta «yislamu» ya da «mersi», Körfez'de «meşkūr».
• Yemekten sonra ev sahibine: sadece şukran biraz kuru kalır. Mısır'da «teslam īdik», Levant'ta «yislamu» daha sıcaktır.
• Çalışan birine: Levant'ta «yaʿṭīk el-ʿāfye», tıpkı «kolay gelsin» gibi.
• E-postada, resmî yazışmada: şukran cezilen ya da eşkuruk.
• Dinî bir ortamda, bir iyilik için: cezakallahu hayran ya da barakallahu fik.

Türkiye'de yaşıyorsanız Levant biçimleriyle başlamak en akıllıca yoldur, çünkü en çok onları duyacaksınız. Lehçeyi henüz seçmediyseniz Arapça öğrenmeye nereden başlamalı yazımız seçenekleri karşılaştırıyor. Teşekkürün etrafındaki günlük kalıplar, yani sipariş vermek, fiyat sormak, yardım istemek için Arapça günlük cümleler rehberimize geçin. Belli bir cümlenin bir lehçedeki karşılığını görmek isterseniz Arapça lehçe çeviricimizi deneyin.

Türkçe konuşanların telaffuz tuzakları

1. Türkçe ses uyumu. «Şükran» Türkçede ince ünlülerle söylenir. Arapçada ü sesi yoktur: «şukran», kalın bir «u» ile. Aynı şekilde «teşekkür» değil «metşakker».
2. Sondaki n'yi yutmak. «Şukra» değil «şukran»; «cezile» değil «cezilen».
3. Ayn sesini atlamak. ʿAfwan'ın başında ع vardır, boğazın derininden gelen kısa bir sıkışma. Başlangıçta «afwan» da anlaşılır, ama erken çalışmakta fayda var.
4. Cinsiyeti karıştırmak. Metşakker / metşakkera'da konuşanın, meşkūr / meşkūra ve eşkuruk / eşkuruki'de karşıdakinin cinsiyeti belirleyicidir.

Ayn, ح ve خ seslerinin farkını Arapça harfler rehberimizde ayrı ayrı anlattık.

Teşekkürü bugün yüksek sesle söylemeye başlayın

Konuştuğunuz insanların lehçesini seçin, üç teşekkür kalıbını ve cevaplarını alın, düşünmeden çıkana kadar yüksek sesle tekrarlayın. Yallah Speak ile bu kalıpları on Arap lehçesinde, A1 seviyesinden başlayarak yapay zekâ partneriyle gerçek sohbetler içinde çalışır, telaffuzunuz için anında geri bildirim alırsınız. iOS ve Android'de ücretsiz deneyin.

Sık sorulan sorular

Arapça teşekkür ederim nasıl denir?

En yaygın biçim «şukran» (شكرا), yani «teşekkürler»dir ve bütün Arap ülkelerinde anlaşılır. Kelimesi kelimesine «teşekkür ederim» için erkeğe «eşkuruk», kadına «eşkuruki» (أشكرك) denir. Gündelik konuşmada Levant'ta «şukran ktīr» ya da «yislamu», Mısır'da «metşakker» de çok yaygındır.

Arapça çok teşekkürler nasıl denir?

Fasihte «şukran cezilen» (شكرا جزيلا) denir. Daha gündelik bir seçenek «elf şukr», yani «bin teşekkür»dür. Levant'ta «şukran ktīr» ya da «mersi ktīr», Mısır'da «metşakker awi» kullanılır.

Arapça rica ederim nasıl denir?

Her yerde geçen cevap «ʿafwan» (عفوا) kelimesidir. Mısır'da çoğunlukla «el-ʿafw», Levant'ta «ehlen ve sehlen» ya da Lübnan'da «walaw» denir. Resmî bir cevap için «lā şukra ʿalā vācib», yani «vazifemiz» kullanılabilir.

Şükran ne demek?

Türkçede «şükran» minnet, teşekkür duygusu anlamına gelen bir isimdir. Arapçada «şukran» (شكرا) ise doğrudan «teşekkürler» demektir ve tek başına bir teşekkür sözü olarak söylenir. İkisi de şükür ve teşekkür ile aynı ş-k-r kökünden gelir.

Cezakallahu hayran ne demek, cevabı nedir?

«Cezakallahu hayran» (جزاك الله خيرا), «Allah seni hayırla mükâfatlandırsın» demektir ve özellikle dinî bağlamda bir iyiliğe teşekkür ederken söylenir. Cevabı «ve iyyak», yani «seni de»dir; bir gruba «ve iyyakum» denir. Bir gruba teşekkür ederken kalıp «cezakumullahu hayran» olur.