Arapça harfler: 28 harf, Türkçe okunuşları ve sık yapılan hatalar

Kısaca Arapçada 28 harf vardır ve yazı sağdan sola gider: ا ب ت ث ج ح خ د ذ ر ز س ش ص ض ط ظ ع غ ف ق ك ل م ن ه و ي. Harflerin çoğunun Türkçede yakın bir karşılığı vardır; asıl zorluk Türkçenin birleştirdiği seslerdir: ث س ص Türkçede hep «s», ذ ز ض ظ hep «z», ح ه خ hep «h» olur. Kısa sesliler genelde yazılmaz, harfler kelimedeki yerine göre biçim değiştirir; günde yirmi dakikayla bir haftada harfleri tanıyıp basit kelimeleri okuyabilirsiniz.

«Arapça harfler» diye arayanların bir kısmı çocukken elif-ba ile tanışmış, harfleri görünce tanıyor ama okunuşundan emin değil. Bir kısmı ise sıfırdan başlıyor ve Arapçayı konuşmak, Arap arkadaşlarının mesajlarını okumak ya da seyahatte tabelaları çözmek istiyor. Bu yazı ikisi için de: 28 harfin adını, Türkçeye en yakın okunuşunu ve Türkçe konuşanların hangi harflerde tökezlediğini tek bir tabloda topladık.

Baştan dürüst olalım: Biz bir konuşma uygulamasıyız, tecvid ya da Kur'an okuma kursu değiliz. Bu yazı harfleri günümüz Arapçasında doğru seslendirmeniz için yazıldı. Tecvid kuralları ayrı ve derin bir konu; onun için bir hocadan ya da tecvid kaynağından destek alın.

Arap alfabesi hakkında bilmeniz gereken beş şey

• 28 harf, büyük harf yok. Alfabenin tamamı tek sayfaya sığar.
• Sağdan sola yazılır. Gözünüzün bunu kabullenmesi birkaç gün sürer, sonra kendiliğinden gelir.
• Harfler birbirine bağlanır. Bu yüzden çoğu harfin başta, ortada, sonda ve tek başına olmak üzere dört biçimi vardır.
• Kısa sesliler çoğunlukla yazılmaz. Gazetede, tabelada ve mesajda yalnızca ünsüzler ve uzun sesliler görünür. Harekeler ders kitaplarında ve Kur'an'da yazılır.
• Noktalar her şeydir. ب ت ث aynı gövdeyi paylaşır; onları ayıran tek şey noktalardır. Alfabenin yarısından fazlası bu tür ailelerden oluşur.

Arapça harfler ve Türkçe okunuşları: 28 harflik tablo

Aşağıdaki tabloda harfler alfabe sırasıyla, Türkiye'deki elif-ba geleneğinde kullanılan adlarıyla verildi. «Okunuşu» sütunu Türkçedeki en yakın sesi gösterir; «Dikkat» sütunu ise Türkçe konuşanların tipik hatasını. Örnek kelimeler Türkçeye Arapçadan geçmiş kelimelerdir; yazılışlarındaki harfi görmek akılda tutmayı kolaylaştırır.

Tablodan çıkan sonuç şu: Harflerin yaklaşık yarısı Türkçe konuşan biri için hiç sorun değildir. Zorluk, Türkçede karşılığı olmayan birkaç seste toplanır. Onlara şimdi tek tek bakalım.

Türkçe konuşanların karıştırdığı harfler

Türkçe yüzyıllar boyunca Arapçadan binlerce kelime aldı ama bu kelimeleri kendi ses sistemine uydurdu. Arapçada üç ayrı harfle yazılan sesler Türkçede tek bir sese indi. Arapça okurken ve konuşurken bu birleşmeyi tersine çevirmeniz gerekir.

Üç s: ث س ص

س bildiğiniz s'dir. ث dil ucu dişlerin arasındayken çıkan peltek s'dir. ص ise kalın s'dir: dilin arkası yükselir, ses koyulaşır ve yanındaki sesliyi de koyulaştırır. Türkçe «sabır» ve «sahip» derken bu farkı hiç hissetmeyiz; Arapçada ise kelimeyi ayırt ettiren şey budur.

Dört z: ذ ز ض ظ

ز Türkçedeki z'dir. ذ peltek z'dir, İngilizce «this» kelimesinin başındaki ses. ظ bunun kalın hâlidir. ض ise aslında bir d'dir, kalın bir d. Türkçede «Ramazan» ve «farz» dediğimiz için çoğumuz ض'yi z sanırız; Arapçada Ramazan «ramadân» diye okunur.

Üç h: ح ه خ

ه hafif, nefes gibi bir h'dir. خ hırıltılıdır, Almanca «Bach» kelimesindeki ses. En zoru ح: hırıltı yok ama boğaz daralır, sanki soğuk camı buğulandırıyormuşsunuz gibi güçlü bir nefes çıkar. «Hesap» ve «hayat» bu harfle yazılır.

İnce ve kalın: ت/ط ve ك/ق

ت ve ك ince, ط ve ق kalındır. Kaf, dilin en arka kısmının küçük dile yakın bir noktaya değmesiyle çıkar. Türkçede «kalem» ile «kitap» arasındaki k farkını hissetmeyiz ama Arapçada kalem ق ile, kitap ك ile yazılır.

Ayın ve hemze: ع ve ء

Hemze (ء) kısa bir kesintidir; «Kur'an» kelimesindeki kesme işareti tam olarak bu sesi gösterir. Ayın (ع) ise gırtlağın sıkışmasıyla çıkan, Türkçede karşılığı olmayan bir sestir. Türkçe onu ya tamamen atar ya da yanındaki sesliyi uzatır: «saat», «Arap», «âlem». Ayını atlarsanız Arapçada bazen bambaşka bir kelime söylemiş olursunuz. Bu ve diğer zor seslerin ağız pozisyonlarını İngilizce Arabic pronunciation rehberimizde adım adım anlattık.

Türkçedeki Arapça kelimeler: avantaj ve tuzak

Türkçe konuşan biri Arap alfabesine boş elle gelmez. Kitap, kalem, saat, merhaba, hesap, hayat, dünya, fikir, selam, tamam: bunların hepsi Arapça kökenlidir. Harfleri öğrenirken bu kelimeleri Arapça yazılışlarıyla görmek, her harfe hazır bir çapa bağlar. Arapça temel kelimeler yazımızda bu tanıdık kelimelerden daha fazlasını bulabilirsiniz.

Tuzak ise şu: Bu kelimeleri Türkçe okunuşlarıyla bildiğiniz için Arapçada da aynı şekilde söylemeye meyillisiniz. Türkçe «kitap» der, Arapça kitâb; Türkçe «saat» der, Arapçada ortada bir ayın vardır (sâʿa). Türkçe sondaki b'yi p'ye, d'yi t'ye çevirir; Arapça çevirmez. Tanıdık kelimeler okumayı hızlandırır, ama telaffuzu kulağınızla yeniden kurmanız gerekir.

Arap alfabesinde harf biçimleri ve harekeler

Başta, ortada, sonda, tek

Arapça el yazısı gibi bitişik yazılır, bu yüzden harfler komşularına göre şekil değiştirir. İyi haber: Değişen genellikle harfin «kuyruğudur», gövdesi ve noktaları aynı kalır. Örneğin be: başta بـ, ortada ـبـ, sonda ـب, tek başına ب. Ayın daha belirgin değişir: عـ ـعـ ـع ع.

Altı harf ise kendinden sonraki harfe hiç bağlanmaz: ا د ذ ر ز و. Bunlar önceki harfe bağlanır ama sonrakine el uzatmaz; bu yüzden bir kelimenin ortasında küçük boşluklar görürsünüz. Örneğin «vatan» (وطن) kelimesinde vav'dan sonra kelime kopar. Bu altı harfi ezberlediğinizde, okurken «burada kelime mi bitti, yoksa bağlanmayan harf mi geldi?» sorusunu kolayca cevaplarsınız.

Harekeler: üstün, esre, ötre, cezm, şedde

Kısa sesliler harfin üstüne ya da altına konan küçük işaretlerle gösterilir. Elif-ba ile tanışanlar bunları hemen hatırlayacaktır:

• Üstün (fetha): harfin üstünde eğik çizgi; a ya da e sesi.
• Esre (kesra): harfin altında eğik çizgi; i ya da ı sesi.
• Ötre (damme): harfin üstünde küçük vav; u ya da ü sesi.
• Cezm (sükûn): küçük yuvarlak; harfin sessiz okunduğunu gösterir.
• Şedde: harfin iki kez, yani vurgulu okunduğunu gösterir.

Türk elif-ba geleneğinde üstün, ince harflerde e, kalın harflerde a gibi okunur; bu yüzden «be» ama «sad» deriz. Günlük metinlerde harekeler yazılmaz, bu yüzden onlara uzun süre yaslanmayın. Ayrıntılar için İngilizce vowels in Arabic yazımıza bakabilirsiniz.

Lehçelerde bazı harfler farklı okunur

Tablodaki okunuşlar fasih Arapçaya, yani standart dile göredir. Sokakta ise bazı harfler değişir. Konuşmak için öğreniyorsanız bunu baştan bilmek, ilk sohbette şaşırmanızı önler:

• ق (kaf): Kahire'de ve Şam'ın şehir ağzında çoğu kelimede hemzeye döner: «kalb» → «ʾalb». Körfez'de ise genellikle g gibi okunur.
• ج (cim): Kahire'de g okunur: «gamal» (deve), «gamîl» (güzel).
• ث (se): Mısır ve Levant'ta günlük kelimelerde çoğunlukla t, bazı kelimelerde s olur: «selâse» değil «talâta» (üç).
• ذ (zel): Aynı bölgelerde çoğu kelimede d ya da z olur.

Yani harfi yazıda tanımak ile konuşmada duymak iki ayrı beceridir. Fasih ile lehçe arasındaki farkı fasih Arapça nedir yazımızda ayrıntılı anlattık. Bir cümlenin farklı lehçelerde nasıl söylendiğini görmek için ücretsiz Arapça lehçe çeviricimizi deneyebilirsiniz.

7 günde Arap alfabesi: kısa bir plan

Günde yirmi dakika yeter. Her harfi yazarken sesli söyleyin; sessiz ezber kalıcı olmaz.

1. 1. gün: Yön, bağlanma ve altı bağlanmayan harf. ا ب ت ث ile başlayın: tek gövde, farklı noktalar.
2. 2. gün: ج ح خ ve د ذ. Ha ile hı arasındaki farkı yüksek sesle çalışın.
3. 3. gün: ر ز س ش. Kolay bir gün; Türkçeyle neredeyse birebir.
4. 4. gün: Kalın harfler ص ض ط ظ. Her birini ince eşiyle yan yana söyleyin: س/ص, ت/ط.
5. 5. gün: ع غ ف ق ك. Ayın ve kaf'a ekstra zaman ayırın.
6. 6. gün: ل م ن ه و ي ve harekeler. Hece okumaya başlayın.
7. 7. gün: Tanıdık kelimeleri okuyun: كتاب (kitâb), قلم (kalem), ساعة (sâʿa), مرحبا (marhaba). Her birini Türkçe değil, Arapça okunuşuyla söyleyin.

Bu planı günlük bir alışkanlığa çevirmek için evde Arapça öğrenme rehberimize, Arapçanın gerçekte ne kadar zor olduğuna dair dürüst bir değerlendirme için de Arapça öğrenmek zor mu? yazımıza göz atın.

Harflerden konuşmaya geçmenin en kısa yolu

Harfleri öğrenmek bir hafta sürer; onları doğru sesle, gerçek bir sohbetin hızında söylemek ise pratik ister. Yallah Speak'te 10'dan fazla Arap lehçesinde yapay zekâ ile sesli konuşur, telaffuzunuz için geri bildirim alır ve A1'den başlayan bir kursla ilerlersiniz. Hemen ücretsiz başlayın.

Sık sorulan sorular

Arapçada kaç harf var?

Arap alfabesinde 28 harf vardır ve hepsi ünsüz ya da uzun sesli gösterir; büyük harf yoktur. Bazı kaynaklar hemzeyi ya da lam-elifi ayrı sayarak 29 der. Kısa sesliler harf değil, harekelerle gösterilir.

Arapça harfler nasıl okunur?

Arapça sağdan sola okunur ve harflerin çoğunun Türkçede yakın bir karşılığı vardır: ب b, ت t, س s, م m gibi. Dikkat edilmesi gerekenler Türkçede olmayan seslerdir: ع (ayın), ح (boğazdan h), خ (hırıltılı h), ق (kalın k) ve kalın ص ض ط ظ harfleri. Kısa sesliler genelde yazılmadığı için kelimeleri tanımak zamanla gelir.

Arapça harfler kaç günde öğrenilir?

Günde yirmi dakikayla harflerin tamamını yaklaşık bir haftada tanıyıp basit kelimeleri heceleyerek okuyabilirsiniz. Akıcı okuma ve doğru telaffuz ise birkaç hafta düzenli sesli pratik ister. Elif-ba bilenler genellikle daha hızlı ilerler.

Arapçada sesli harfler nelerdir?

Uzun sesliler üç harfle yazılır: elif (â), vav (û) ve ye (î). Kısa sesliler ise harf değil, harekedir: üstün (a/e), esre (i/ı) ve ötre (u/ü). Günlük metinlerde harekeler çoğunlukla yazılmaz.

Kur'an harfleri ile Arapça harfler aynı mı?

Evet, Kur'an aynı 28 harfle yazılır. Fark okumadadır: Kur'an tecvid kurallarıyla okunur ve harekeler her zaman yazılır, günlük Arapçada ise harekeler çoğunlukla yazılmaz ve bazı harfler lehçelerde farklı söylenir.