Arapça temel kelimeler: lehçede en çok kullanılanlar ve okunuşları

Kısaca Arapça temel kelimeler aslında birkaç küçük gruptan oluşur: soru kelimeleri (Mısır: eh, fein, leh; Levant: şu, wein, leş), zamirler (ana, inta, inti), «istiyorum, biliyorum, anlıyorum» gibi birkaç fiil ve «iyi, çok, biraz, şimdi» gibi her cümlede dönen kelimeler. Fasih Arapça (يريد yurîdu, «istiyor») anlaşılır, ama sokakta lehçe biçimi duyarsınız: Mısır'da عايز ʿayiz, Levant'ta بدي baddi. Aşağıdaki kelimeleri okunuşlarıyla, konuya göre ve sesli tekrar ederek öğrenirseniz, ilk basit sohbetleri kurmaya yetecek bir çekirdeğiniz olur.

«Arapça temel kelimeler» diye aratınca çoğunlukla iki tür sayfa çıkar: fasih Arapça sözlük listeleri ve Türkçedeki Arapça kökenli kelimeler. İkisi de faydalı olabilir, ama konuşmak isteyen biri için eksiktir. İlki size kimsenin sokakta kullanmadığı biçimleri verir; ikincisi zaten bildiğiniz kelimeleri sayar ama size cümle kurdurmaz.

Bu rehberde gerçekten her gün ağızdan çıkan kelimeleri veriyoruz: Arap harfleriyle, Türkçe okunuşla ve iki büyük lehçede, Mısır ve Levant (Suriye, Lübnan, Ürdün, Filistin). Yazımda ʿ işareti ayn sesini (ع), h ise boğazdan gelen sert h sesini (ح) gösterir. Fasih biçimi yalnızca lehçeden belirgin şekilde farklıysa ayrıca yazıyoruz.

Arapça temel kelimeler: kaç tane, hangileri?

İnternette «en çok kullanılan 100 kelime» ya da «500 kelime» listeleri dolaşır. Sayı tek başına bir şey söylemez. Sohbeti taşıyan kelimeler azdır ve sürekli tekrar eder: kim, ne, nerede; ben, sen; istiyorum, var, yok; iyi, çok, biraz. Bunlar oturduktan sonra her yeni isim (kahve, ev, iş, para) hemen bir cümleye dönüşür.

Bu yüzden listeyi sıklığa göre değil, işlevine göre kurduk. Önce cümlenin iskeletini oluşturan kelimeler, sonra o iskelete taktığınız isimler ve sıfatlar. Her grubu birkaç gün içinde sesli çalışırsanız, birkaç hafta sonra «ʿayiz ahwa» (kahve istiyorum) ya da «el-beyt fein?» (ev nerede?) gibi cümleleri düşünmeden kurmaya başlarsınız.

Bir uyarı: lehçe seçimi burada önemlidir. Aynı soru Mısır'da ve Şam'da farklı söylenir. Hangisiyle başlayacağınızdan emin değilseniz fasih Arapça ile lehçe farkını anlattığımız rehbere göz atın. Belirli bir bağınız yoksa Mısır lehçesi en geniş anlaşılan seçimdir; Türkiye'de Suriyeli komşularınız ya da iş arkadaşlarınız varsa Levant lehçesi daha çok işinize yarar.

Soru kelimeleri: sohbetin anahtarı

Soru sorabilen biri, cevabı anlamasa bile sohbeti yönetir. Bu yedi kelime, listedeki en değerli kelimelerdir.

• Ne? Mısır: ايه eh. Levant: شو şu. (Fasih: ماذا maza)
• Nerede? Mısır: فين fein. Levant: وين wein. (Fasih: أين eyne)
• Ne zaman? Mısır: إمتى imta. Levant: إيمتى emta. (Fasih: متى meta)
• Neden? Mısır: ليه leh. Levant: ليش leş. (Fasih: لماذا limaza)
• Nasıl? Mısır: إزاي izzay. Levant: كيف kif. (Fasih: كيف keyfe)
• Kim? Her iki lehçede: مين min. (Fasih: من men)
• Ne kadar? Mısır: بكام bikam. Levant: قديش addeş.

Mısır lehçesinde soru kelimesi çoğu zaman cümlenin sonuna gider: «ismak eh?» (adın ne?), «el-beyt fein?» (ev nerede?). Levant'ta başta da sonda da duyarsınız: «şu ismak?», «wein el-beyt?». Bunu baştan bilmek, duyduğunuz cümleleri tanımanızı kolaylaştırır.

Zamirler ve «evet, hayır, var, yok»

Arapçada «sen» ve «o» kelimeleri erkeğe ve kadına göre değişir. Türkçede dil bilgisel cinsiyet olmadığı için ilk haftalarda yabancı gelir, ama zamirler sayıca azdır.

• Ben: أنا ana (her yerde aynı)
• Sen (erkeğe): إنت inta. Sen (kadına): إنتي inti
• O (erkek): هو huwwa (Levant: huwwe). O (kadın): هي hiyya (Levant: hiyye)
• Biz: Mısır: إحنا ihna. Levant: نحنا nihna
• Siz: إنتو intu

Sonra her konuşmada onlarca kez kullanacağınız küçük kelimeler:

• Evet: Mısır: أيوه aywa. Fasih نعم naʿam her yerde anlaşılır.
• Hayır: لا la (her yerde aynı)
• Tamam: ماشي maşi ya da تمام tamam. İkincisini zaten biliyorsunuz.
• Var: في fi. «Fi ahwa?» Kahve var mı?
• Yok: Mısır: مفيش mafiş. Levant: ما في ma fi.

Temel fiiller: istemek, bilmek, anlamak

Ders kitapları fiilleri çekim tablolarıyla verir. Konuşmaya başlamak için önce «ben» hâlini tek bir kalıp gibi öğrenmek yeter. Aşağıdaki biçimler erkek konuşan içindir; kadın konuşan Mısır lehçesinde çoğu zaman sona -a ekler (ʿayza, ʿarfa, fahma).

• İstiyorum: Mısır: عايز ʿayiz. Levant: بدي baddi. «ʿAyiz mayya» (su istiyorum), «baddi ruh» (gitmek istiyorum).
• Gidiyorum: رايح rayih (her iki lehçede). «Ana rayih eş-şughl»: işe gidiyorum.
• Biliyorum: عارف ʿarif. Bilmiyorum: Mısır'da مش عارف miş ʿarif, Levant'ta ما بعرف ma baʿrif.
• Anlıyorum: فاهم fahim. Anlamadım: Mısır'da مش فاهم miş fahim.
• Seviyorum: Mısır: بحب bahibb. Levant: بحب bhebb.
• Konuşuyorum: Mısır: بتكلم batkallim. Levant: بحكي bahki. «Ana bahki turki»: Türkçe konuşuyorum.

Dikkat ederseniz bu fiillerin çoğu tek başına bir cümledir. «Miş fahim» dediğinizde karşınızdaki yavaşlar, «ʿayiz …» dediğinizde ne istediğinizi gösterirsiniz. İlk aylarda konuşmanın büyük kısmını bu birkaç fiil taşır.

Sıfatlar, zaman kelimeleri ve günlük isimler

Her cümlede dönen sıfatlar ve zaman kelimeleri

• İyi: Mısır: كويس kwayyis. Levant: منيح mniih.
• Çok: Mısır: قوي awi («kwayyis awi», çok iyi). Levant: كتير ktir.
• Biraz: Mısır: شوية şuwayya. Levant: شوي şway.
• Güzel: حلو helw (her iki lehçede). Yemek için de, bir yer için de, bir insan için de kullanılır.
• Büyük: كبير kebir. Küçük: Mısır: صغير sughayyar. Levant: زغير zghir.
• Pahalı: غالي ghali. Ucuz: رخيص rikhis.
• Şimdi: Mısır: دلوقتي dilwaʾti. Levant: هلأ hallaʾ.
• Bugün: Mısır: النهارده innaharda. Levant: اليوم el-yom.
• Yarın: بكرة bukra (her iki lehçede).
• Dün: Mısır: إمبارح imbarih. Levant: مبارح mbarih.

Zaman kelimelerini öğrendiğiniz anda fiillerle birleştirin: «bukra rayih», yarın gidiyorum. Sıfatları da tek başına değil, küçük yargılar hâlinde çalışın: «helw awi» (çok güzel), «ghali şuwayya» (biraz pahalı), «miş kwayyis» (iyi değil). Mısır lehçesinde olumsuzluk için sıfatın önüne مش miş getirmek yeter; bu tek kelimeyle elinizdeki her sıfatın tersini kurabilirsiniz. Böylece on sıfat, aslında yirmi ayrı ifade demektir. Saat ve fiyat için gereken sayılar ayrı bir konu; onları Arapça sayılar rehberimizde okunuşlarıyla anlattık.

Günlük hayatın isimleri

İskelet hazır olunca isimleri takarsınız. Burada lehçeler arasındaki fark en çok göze batar, çünkü bazı günlük nesnelerin adı bölgeden bölgeye tamamen değişir.

• Su: Mısır: مية mayya. Levant: مي mayy.
• Ekmek: Mısır: عيش ʿeyş. Levant: خبز khubz.
• Kahve: قهوة Mısır'da ahwa, Levant'ta ahwe. Çay: شاي şay.
• Yemek: أكل akl.
• Ev: بيت beyt.
• İş: شغل şughl.
• Para: Mısır: فلوس filus. Levant: مصاري masari.
• Araba: Mısır: عربية ʿarabiyya. Levant: سيارة sayyara.

«Kahve» örneğine bakın: yazıda ق (kaf) harfi var, ama Kahire'de, Şam'da ve Beyrut'ta bu harf çoğu zaman hemze gibi, yani kısa bir kesintiyle okunur. Bu yüzden «qahwa» değil «ahwa» duyarsınız. Aynı kural «qalb» (kalp) kelimesini «alb» yapar. Bu tek kuralı bilmek, şehirde duyduğunuz pek çok kelimeyi tanımanızı sağlar.

Türkçe konuşanların zaten bildiği Arapça kelimeler

Bu listede ne kadar tanıdık kelime olduğunu fark ettiniz mi? Türkçede çok sayıda Arapça kökenli kelime var ve bu, Türkçe konuşanlar için gerçek bir avantaj. Kitap (كتاب kitab), kalem (قلم qalam), saat (ساعة saʿa), hayat (حياة hayat), dünya (دنيا dunya), ders (درس dars), hesap (حساب hisab): bunların hepsi Arapçada da günlük kelimedir.

Ama iki noktaya dikkat edin. Birincisi telaffuz: Arapça biçim Türkçedekinden farklı seslerle okunur; «hayat» ve «hesap» kelimelerindeki h, boğazdan gelen ح sesidir. İkincisi anlam kayması: bazı kelimeler Türkçeye geçerken anlam değiştirmiştir.

• Hammam (حمام): Arapçada tuvalet ya da banyo demektir, Türk hamamı değil.
• Maktab (مكتب): Türkçedeki «mektep» buradan gelir, ama Arapçada büro ya da masa anlamına gelir. Okul مدرسة madrasa'dır, yani Türkçedeki «medrese».
• Tamam (تمام): Türkçedeki gibi «tamam, iyi» anlamında kullanılır; Mısır'da «nasılsın?» sorusuna «tamam» cevabı sık duyulur.

Tanıdık kelimeler hafızaya hızlı oturur, ama onları Türkçe telaffuzla söylerseniz karşınızdaki bazen anlamaz. O yüzden bu kelimeleri de sesli ve Arapça sesleriyle çalışın.

Arapça kelime ezberleme: liste değil, cümle

Kelime listesini baştan sona okumak, ertesi gün çoğunu unutmanın en kesin yoludur. Kalıcı olan yöntem birkaç basit alışkanlıktan oluşur:

1. Her kelimeyi bir cümleyle öğrenin. «Mayya» yerine «ʿayiz mayya, min fadlak». Beyin kelimeleri bağlamla saklar.
2. Sesli söyleyin. Gözle tanıdığınız bir kelime, ağzınızdan çıkmadıkça sohbette gelmez. Her yeni kelimeyi en az birkaç kez yüksek sesle tekrar edin.
3. Günde az, her gün. Günde beş on yeni kelime ve dünün tekrarı, hafta sonu yüz kelimelik bir maratondan daha çok kalır.
4. Kendi hayatınızdan başlayın. İşiniz, aileniz, şehriniz, sevdiğiniz yemek. Size ait kelimeler genel listelerden çok daha kolay akılda kalır.
5. Tek lehçede kalın. İlk aylarda «iyi» için hem kwayyis hem mniih öğrenmeye çalışmak kafa karıştırır. Birini seçin, diğerini sadece tanıyın.

Bu kelimeleri hazır kalıplara dönüştürmek isterseniz Arapça günlük cümleler rehberimiz tam bir sonraki adımdır: selamlaşma, tanışma, kafe ve alışveriş kalıpları, cevaplarıyla birlikte. Bir kelimenin başka bir lehçedeki karşılığını merak ediyorsanız Arapça lehçe çeviricimizi deneyebilirsiniz. Genel bir yol haritası için de Arapça öğrenmeye nereden başlamalı yazımıza bakın.

Kelimelerden konuşmaya geçmenin en kısa yolu

Temel kelimeler bir başlangıçtır, hedef değil. Onları gerçekten kullanabilmek için duymanız, söylemeniz ve düzeltilmeniz gerekir. Yallah Speak'te yapay zekâ partnerlerle seçtiğiniz lehçede kısa sohbetler kurar, her cümlede telaffuz geri bildirimi alırsınız. Uygulamayı indirin ve bugün ilk on kelimenizle konuşmaya başlayın.

Sık sorulan sorular

Arapçada en çok kullanılan kelimeler hangileri?

Günlük konuşmada en sık dönen kelimeler soru kelimeleri (ne, nerede, ne zaman), zamirler (ana, inta, inti), «evet, hayır, var, yok» ve «istiyorum, biliyorum, anlıyorum» gibi birkaç fiildir. Mısır lehçesinde bunlar eh, fein, imta, ʿayiz, ʿarif, fahim olarak duyulur. Önce bu iskeleti, sonra günlük isimleri öğrenmek en hızlı yoldur.

Arapça konuşmak için kaç kelime bilmek gerekir?

Kesin bir sayı yok. Basit bir sohbet için birkaç yüz iyi seçilmiş kelime, binlerce rastgele kelimeden daha işe yarar. Önemli olan sayı değil, kelimeleri cümle içinde, sesli ve tek bir lehçede kullanabilmektir.

Arapça kelimeler nasıl kolay ezberlenir?

Her kelimeyi bir cümleyle birlikte öğrenin, yüksek sesle tekrar edin ve her gün az miktarda çalışın. Kendi hayatınızla ilgili kelimelerden başlamak ve ilk aylarda tek bir lehçede kalmak da hatırlamayı kolaylaştırır.

Türkçedeki Arapça kelimeler Arapçada aynı anlama mı gelir?

Çoğu zaman benzer anlama gelir, ama her zaman değil. Kitap, kalem, saat, hesap Arapçada da aynı anlamdadır; hammam ise tuvalet ya da banyo, maktab büro ya da masa demektir. Telaffuz da farklıdır, bu yüzden tanıdık kelimeleri de Arapça sesleriyle çalışmak gerekir.