Arapça sayılar: rakamları okumak ve Arapça saymak

Kısaca Arapça sayılar 1'den 10'a fasih Arapçada şöyle okunur: vâhid, isnân, selâse, erbaa, hamse, sitte, seb'a, semâniye, tis'a, aşere. Arap ülkelerinin çoğunda rakamlar ٠ ١ ٢ ٣ ٤ ٥ ٦ ٧ ٨ ٩ şeklinde yazılır; yazı sağdan sola gitse de çok basamaklı sayılar soldan sağa okunur. Günlük konuşmada ise lehçe biçimleri duyarsınız: Mısır'da itneyn, talata, tamanya; 21 de Türkçenin tersine «bir ve yirmi» diye söylenir.

«Arapça sayılar» diye arayanların çoğu iki şeyden birini istiyor: rakamların nasıl yazıldığını ya da sayıların nasıl okunduğunu. Bu rehberde ikisini de bulacaksınız, ama bir farkla: sayıları sadece ders kitabındaki fasih Arapçayla değil, Kahire'de ve Amman'da sokakta nasıl söylendikleriyle de veriyoruz. Çünkü fiyat sorarken, saati öğrenirken ya da telefon numarası alırken karşınızdaki kişi fasih konuşmaz.

Türkçe konuşanlar için iyi bir haber de var: Bu sayıların bazılarını aslında zaten tanıyorsunuz. Yazımda ʿ işareti ayn sesini (ع) gösterir; boğazın derininden gelen kısa bir sıkışma gibi düşünün.

Arapça rakamlar: ٠'dan ٩'a

Mısır'da, Irak'ta, Suriye'de, Ürdün'de, Lübnan'da ve Körfez ülkelerinde fiyat etiketlerinde, menülerde, kapı numaralarında ve saatlerde şu rakamları görürsünüz:

• ٠ = 0, küçük bir nokta
• ١ = 1, dik bir çizgi
• ٢ = 2
• ٣ = 3
• ٤ = 4
• ٥ = 5, küçük bir yuvarlak; sıfırla karıştırmayın
• ٦ = 6
• ٧ = 7, V harfine benzer
• ٨ = 8, ters V'ye benzer
• ٩ = 9

Yeni başlayanların en sık düştüğü iki tuzak: Yuvarlak ٥ beştir, sıfır değil; sıfır ise küçük noktadır ٠. Bir de Arapça yazı sağdan sola gitse de sayılar soldan sağa yazılır: ٢٠٢٦ = 2026.

Bizim kullandığımız 0–9 rakamları da aslında aynı aileden gelir. Hint kökenli bu rakamlar Arap ve İranlı matematikçiler aracılığıyla Avrupa'ya geçtiği için Batı'da «Arap rakamları» diye anılır. Fas, Cezayir ve Tunus'ta günlük hayatta çoğunlukla bu 0–9 rakamları kullanılır. Osmanlı döneminde Türkçe de ٠–٩ rakamlarıyla yazılıyordu; 1928'deki yazı devrimi sürecinde bugünkü rakamlara geçildi.

Arapça sayılar 1–10: fasih ve lehçe

Fasih Arapça, yani kitapların ve haberlerin dili, ile konuşma dilindeki sayılar birbirine çok yakındır ama aynı değildir. En çok karşılaşacağınız biçimler:

• 1: fasih vâhid · Mısır vâhid · Levant vâhad
• 2: isnân · itneyn · tneyn
• 3: selâse · talâta · tlâte
• 4: erbaa · arbaʿa · arbaʿa
• 5: hamse · hamsa · hamse
• 6: sitte · sitta · sitte
• 7: sebʿa · sabʿa · sabʿa
• 8: semâniye · tamanya · tmâne
• 9: tisʿa · tisʿa · tisʿa
• 10: aşere · ʿaşara · ʿaşra

Fark hemen göze çarpıyor: Fasihteki peltek «s» sesi (ث), Kahire'de ve Beyrut'ta «t»ye dönüşür. Selâse talâta olur, semâniye tamanya. Levant; Suriye, Lübnan, Ürdün ve Filistin'de konuşulan lehçe ailesidir. Hangi lehçeyi öğrenmeniz gerektiğinden emin değilseniz, Arapça öğrenmek istiyorum, nereden başlamalıyım? yazımız karar vermenize yardımcı olur.

Bu sayıları zaten tanıyorsunuz

Türkçe, Arapçadan pek çok kelime almıştır ve bunların bir kısmı doğrudan sayılarla ilgilidir:

• Sıfır, Arapça «sifr» (boş) kelimesinden gelir.
• Rakam ve adet kelimeleri de Arapça kökenlidir (raqm, ʿadad).
• Erbain, kışın en sert kırk günü, Arapçada «kırk» demektir (arbaʿîn).
• Hamsin, baharın elli günlük dönemi, Arapçada «elli»dir (hamsîn).
• Selâse sözcüğü, Kur'an dersi almış olanlara tanıdık gelir; okunuşu öğrenmek kolay, zor olan onu konuşmada hızla duyup anlamaktır.

Bu kelimeler size hazır bir iskelet verir: erbaʿîn ve hamsîn, aşağıda göreceğiniz onlukların ta kendisidir.

11'den 100'e: sistemin mantığı

11–19

Mısır Arapçasında 11'den 19'a kadar sayılar «-taşar» ile biten kaynaşmış kelimeler gibi duyulur: hidâşar (11), itnâşar (12), talattâşar (13), arbaʿtâşar (14), hamastâşar (15), sittâşar (16), sabaʿtâşar (17), tamantâşar (18), tisaʿtâşar (19). Buradaki «-taşar», kısalmış bir «on»dur. Levant lehçesinde de neredeyse aynıdır. Fasihte ise bunlar iki kelimedir: ehade aşer, isnâ aşer gibi.

Onluklar

Onluklar «-în» ile biter: ʿişrîn (20), talâtîn (30), arbaʿîn (40), hamsîn (50), sittîn (60), sabʿîn (70), tamanîn (80), tisʿîn (90). Yüz lehçede «miyye», bin «elf»tir.

Yirmi bir değil, «bir ve yirmi»

İşte Türkçe konuşanların alışması gereken nokta: Arapçada birler basamağı önce gelir ve «ve» ile bağlanır. 21 «vâhid ve ʿişrîn», yani «bir ve yirmi»dir. 35 «hamsa ve talâtîn», 99 «tisʿa ve tisʿîn». Türkçedeki «yirmi bir» sıralamasının tam tersi. Almancadaki «einundzwanzig» ile aynı mantık.

Daha büyük sayılar ise baştan sona kurulur: 125 «miyye hamsa ve ʿişrîn», yani yüz, beş ve yirmi.

Fasihteki zor kural, lehçede kolaylaşır

Fasih Arapçada 3'ten 10'a kadar sayılar, saydığı ismin cinsiyetinin tersini alır; okulda Arapça görenlerin en çok zorlandığı kurallardan biridir. Lehçelerde bu kural büyük ölçüde sadeleşir. Konuşmak için öğreniyorsanız ilk aylarda bu kurala takılmayın.

Günlük hayatta sayılar: fiyat, saat, telefon

• Fiyat: Mısır'da «bikam?», Levant'ta «addeş?» diye sorarsınız: «Bu ne kadar?» Cevap çoğu zaman para birimiyle gelir: «hamsîn ginê», elli pound.
• Saat: Mısır'da «is-sâʿa kam?» «Saat kaç?» demektir. Cevap: «is-sâʿa talâta», saat üç. «We nuss» «buçuk» demektir.
• Telefon numarası: Genellikle rakam rakam ya da ikişerli gruplar halinde, hızla ve duraksamadan söylenir. Bu, sayılar için yapabileceğiniz en iyi dinleme alıştırmasıdır.

Bu konuşmaları çevreleyen kalıpları, selamlaşmayı, teşekkürü ve vedalaşmayı Arapça günlük cümleler yazımızda bulabilirsiniz. Herhangi bir cümlenin bir lehçede nasıl söylendiğini sesli dinlemek isterseniz, ücretsiz Arapça lehçe çeviricimizi deneyin.

Arapça sayıları bir haftada öğrenmek

Günde on, on beş dakika yeterli:

1. 1. ve 2. gün: Seçtiğiniz lehçede 1–10, sesli, ileri ve geri. Yanında ٠–٩ rakamlarını tanıyın.
2. 3. gün: 11–19 ve onluklar. «-taşar» ve «-în» eklerine dikkat edin.
3. 4. gün: «Bir ve yirmi» mantığıyla bileşik sayılar. Gördüğünüz her kapı numarasını Arapça söyleyin.
4. 5. gün: Fiyat sorma ve cevabı anlama. Bir pazar alışverişini iki rolü de oynayarak canlandırın.
5. 6. gün: Saat ve telefon numaraları. Kendi numaranızı Arapça yüksek sesle okuyun.
6. 7. gün: Dinleme. Sayıları bir sesten dinleyip durmadan yazın.

Evde düzenli çalışmanın ayrıntılı bir planını evde Arapça öğrenme yazımızda, sayılardan gerçek konuşmaya geçişin ne kadar sürdüğünü de Arapça öğrenmek zor mu? yazımızda anlattık.

Sıra sayıları: birinci, ikinci, üçüncü

Adres tarif ederken, kat sorarken ya da «ikinci sokak» derken sıra sayılarına ihtiyacınız olur. Mısır lehçesinde ilk beşi şöyledir: evvil (birinci), tâni (ikinci), tâlit (üçüncü), râbiʿ (dördüncü), hâmis (beşinci). Fasihte «s» sesleri korunur: evvel, sânî, sâlis.

Burada da Türkçe size yardım eder. «Evvel» kelimesini «önce» anlamında zaten kullanırsınız; «saniye» de Arapça «ikinci» kökünden gelir, çünkü saniye saatin ikinci bölümüdür. Bir kelimeyi bir kez bağladığınızda unutmak zorlaşır.

Pratikte en çok duyacağınız kalıplar: «it-tâni» (ikincisi), «id-dôr it-tâlit» (üçüncü kat), «evvil şâriʿ yimîn» (ilk sokaktan sağa). Taksiye bindiğinizde ya da bir binada daireyi ararken bu üç kalıp, bütün bir sayı tablosundan daha çok işinize yarar.

Mesajlarda sayılar: Araplar neden 3 ve 7 yazar?

Arap arkadaşlarınızdan mesaj alırsanız kelimelerin ortasında rakamlar görürsünüz: «3arabi», «7abibi», «ana 2ult». Buna Arabizi denir; Arapçanın Latin harfleriyle yazılmış hâlidir ve sosyal medyada çok yaygındır. Rakamlar, Latin alfabesinde karşılığı olmayan sesleri gösterir ve biçimlerine göre seçilmiştir: 3 ayn (ع) için, çünkü ters çevrilmiş ع'ya benzer; 7 boğazdan gelen h (ح) için; 2 ise hemze (ء), yani kısa bir kesinti için. Başlangıçta Arabiziyi okuyabilmek yeterlidir, ama Arap harflerini öğrenmek de sandığınızdan kısa sürer.

Arapça konuşmaya başlamanın en hızlı yolu

Sayılar, Arapçanın ilk kez işe yaradığı andır: ödeme yaparken, buluşma ayarlarken, taksiye binerken. Yallah Speak tam da bu konuşmaları sesli çalışmanızı sağlar; on gerçek Arapça lehçesinde yapay zekâ ile sohbet, telaffuz geri bildirimi ve A1'den başlayan bir kurs. Hemen ücretsiz başlayın.

Sık sorulan sorular

Arapça sayılar 1'den 10'a nasıl okunur?

Fasih Arapçada: vâhid, isnân, selâse, erbaa, hamse, sitte, sebʿa, semâniye, tisʿa, aşere. Mısır lehçesinde itneyn, talâta ve tamanya gibi biraz farklı biçimler kullanılır; farklar küçüktür.

Arapça rakamlar nasıl yazılır?

Arap ülkelerinin çoğunda ٠ ١ ٢ ٣ ٤ ٥ ٦ ٧ ٨ ٩ kullanılır; Fas, Cezayir ve Tunus'ta ise çoğunlukla 0–9. Yazı sağdan sola gitse de çok basamaklı sayılar soldan sağa yazılır, örneğin ٢٠٢٦ = 2026.

Arapçada 21 nasıl söylenir?

Arapçada birler önce gelir: 21 «vâhid ve ʿişrîn», kelimesi kelimesine «bir ve yirmi»dir. 35 de «hamsa ve talâtîn» olur. Türkçedeki sıralamanın tersidir.

Arapça sayıları öğrenmek ne kadar sürer?

Günde on, on beş dakikayla 1–100 arasını bir haftada öğrenmek mümkündür. Asıl zaman alan, sayıları ana dili Arapça olan birinin hızında duyup anlamaktır; bunun için düzenli dinleme ve sesli pratik gerekir.