Arapça selamlaşma: gerçek sohbette selam ve cevapları

Kısaca Arapça selamlaşma çiftler hâlinde işler: «es-selamu aleyküm» (السلام عليكم) sorusuna «ve aleyküm es-selam», «sabah el-hayr» (günaydın) sözüne «sabah en-nur», «mesa el-hayr» (iyi akşamlar) sözüne «mesa en-nur» ile cevap verilir. Ardından hatır sorulur: fasihte «keyfe haluk?», Mısır'da «izzayyak?», Levant'ta «kifak?»; en güvenli cevap «el-hamdu lillah»tır. Teşekkür «şukran», cevabı «ʿafwan»; veda «maʿa selame».

Arapça selamlaşma diye arattığınızda karşınıza çoğunlukla selamın dinî adabını anlatan sayfalar çıkar: kim önce selam verir, selam nasıl alınır. Bunlar değerli bilgiler, ama bir dil sorusuna cevap vermezler. Kahire'de bir dükkâna girdiğinizde ya da Amman'da bir komşuyla karşılaştığınızda ağzınızdan hangi kelimenin çıkacağını, karşınızdakinin ne cevap vereceğini ve sizin ona ne diyeceğinizi söylemezler.

Bu rehber tam olarak bunu yapıyor: gerçek bir sohbetin ilk otuz saniyesini adım adım veriyor. Selam, hatır sorma, teşekkür ve veda; her biri Arap harfleriyle, Türkçe okunuşuyla ve hangi lehçede kullanıldığıyla birlikte. Levant; Suriye, Lübnan, Ürdün ve Filistin'de konuşulan lehçe ailesidir. Yazımda ʿ işareti ayn sesini (ع) gösterir; Türkçede karşılığı yok, boğazın derininden gelen kısa bir sıkışma gibi düşünün.

Türkçe konuşanların burada büyük bir avantajı var: selam, merhaba, hayır, nur, şükran, af kelimelerini zaten biliyorsunuz. Ama bu tanıdıklık bir tuzak da kurar. Bildiğinizi sandığınız kelimeler Arapçada farklı söylenir, bazen farklı yerde kullanılır. Bu farkları her bölümde ayrıca işaretledik.

Arapça selamlaşma ifadeleri: dört temel çift

Bu dört çift Fas'tan Irak'a kadar her yerde anlaşılır. Sadece bu bölümü öğrenseniz bile ilk karşılaşmayı donmadan atlatırsınız.

1. Es-selamu aleyküm → ve aleyküm es-selam

السلام عليكم, okunuşu: es-selāmu ʿaleykum. Cevabı وعليكم السلام, okunuşu: ve ʿaleykum es-selām. Her ortamda, her saatte, her lehçede geçer; dükkâna girerken, telefonu açarken, bir gruba katılırken. Asla yanlış ya da fazla resmî kaçmaz.

Türkçe konuşanların tek dikkat etmesi gereken nokta telaffuz. Türkçede «selamün aleyküm» deriz, ses uyumu kelimeyi yumuşatır. Arapçada ü sesi yoktur: son hece açık bir «kum» olarak söylenir ve «aleyküm»ün başında ayn (ع) vardır. Küçük farklar, ama ana dili Arapça olan biri bunları ilk cümlede duyar.

Uzun ve daha resmî hâli: es-selamu aleyküm ve rahmetullahi ve berakatuh (السلام عليكم ورحمة الله وبركاته). Cevap aynı uzunlukta verilir: ve aleyküm es-selam ve rahmetullahi ve berakatuh. Selamı aynısıyla ya da daha güzeliyle almak gelenek olduğu için cevaplar çoğu zaman bir şey ekler.

2. Marhaba → marhaba / marhabtein

مرحبا, okunuşu: marhaba. Türkçedeki «merhaba» buradan gelir, ama iki fark var. Birincisi ses: Arapçada ilk hece «mer» değil «mar», ortadaki h ise boğazdan gelen ح sesidir. İkincisi kullanım: Türkçede merhaba herkese, her ortamda söylenen nötr bir selamdır. Arapçada ise samimi ve gündeliktir; en çok Levant'ta duyulur. Lübnan'da ya da Suriye'de marhaba'ya sık sık marhabtein (مرحبتين, «iki merhaba») diye cevap verilir. Mısır'da da anlaşılır, ama orada «ehlen» ve «es-selamu aleyküm» daha sık duyulur.

3. Sabah el-hayr → sabah en-nur

صباح الخير, okunuşu: sabāh el-hayr, «hayır sabahı». Cevabı صباح النور, sabāh en-nūr, «nur sabahı». Cevap «hayır»ı «nur» ile değiştirir; aynı cümleyi geri söylemek yanlış olmaz ama kalıp cevap budur. Öğlene kadar kullanılır.

Türkçe konuşanlar için tuzak burada: «hayırlı sabahlar» Türkçede bir dilektir, «sabahınız hayırlı olsun» anlamında. Arapçadaki kalıp ise bir isim tamlamasıdır, dilek eki taşımaz. «Hayırlı sabah» diye çevirip Arapçaya geri taşımaya çalışmayın; kalıbı olduğu gibi öğrenin. Ayrıca «hayr»daki h, Türkçedeki h değil, gırtlaktan gelen hırıltılı خ sesidir.

4. Mesa el-hayr → mesa en-nur

مساء الخير, okunuşu: mesā el-hayr; cevabı مساء النور, mesā en-nūr. Arapçada gündelik konuşmada ayrı bir «tünaydın» kalıbı pek yoktur: öğleden sonra çoğu kişi doğrudan mesa el-hayr'a geçer. Yani «iyi akşamlar» sandığınız kalıp, öğleden sonra da işinize yarar.

Gece ayrılırken ise tisbah ʿala hayr (تصبح على خير, «hayra uyan», yani iyi geceler) denir. Bu bir selam değil, veda kalıbıdır; cevabını aşağıdaki vedalaşma bölümünde bulacaksınız.

Hoş geldin: ehlen ve ehlen ve sehlen

أهلا وسهلا, okunuşu: ehlen ve sehlen, «hoş geldin». Ev sahibinin, esnafın, sizi karşılayan arkadaşın cümlesidir. Cevabı karşınızdakinin cinsiyetine göre değişir: erkeğe ehlen bik (أهلا بك), kadına ehlen biki. Kısa hâli ehlen tek başına da kullanılır ve özellikle Mısır'da sıradan bir «selam» gibidir.

Kelime kelime «aileye ve kolaylığa geldin» gibi bir şey söyler, yani «burada yabancı değilsin, rahat et». «Ehl» Türkçedeki «ehl-i beyt», «ehali» kelimelerinde yaşar; «sehl» ise «teshil» (kolaylaştırma) ile aynı köktendir. Bu bağları bilmek, kalıbı hatırlamayı kolaylaştırır.

Arapça günaydın: sabah mesajları ve lehçe varyantları

Arapça günaydın için temel kalıp her yerde aynıdır: sabah el-hayr. Ama gündelik hayatta, özellikle Mısır'da, cevaplar oyunbazdır ve birbirini geçmeye çalışır:

• Sabah el-full (صباح الفل, Mısır) — «yasemin sabahı». Sabah el-hayr'a sıcak bir cevap ya da samimi bir günaydın.
• Sabah el-ward (صباح الورد) — «gül sabahı». Mısır'da ve Levant'ta duyulur.
• Nharak saʿid (نهارك سعيد, Levant) — «günün mutlu olsun». Sabah selamı ya da gün içinde «iyi günler» yerine kullanılır.

Arapça günaydın mesajları için en doğal yol bu kalıpları bir isimle birleştirmektir: «Sabah el-hayr ya Ahmed» (Günaydın Ahmed). Ya da bir arkadaşınıza: «Sabah el-ward». WhatsApp'ta bunları sık sık Latin harfleriyle ve rakamlarla görürsünüz: «sabah el 5er» gibi; burada 5, خ sesini gösterir. Arap harflerine henüz alışmadıysanız Arapça harfler rehberimiz bu üç zor sesi, ح, خ ve ع'yı ayrı ayrı anlatıyor.

Nasılsın: lehçelerin ayrıldığı yer

Selam, Arapçada konuşmanın tamamı değildir. Hemen ardından hatır sorulur, çoğu zaman iki üç kez. Selam kalıpları her yerde ortaktır; «nasılsın» ise lehçeden lehçeye en çok değişen cümledir.

• Fasih: keyfe haluk? (كيف حالك؟) erkeğe, keyfe haluki? kadına. Türkçedeki «hal hatır» ile aynı «hal».
• Mısır: izzayyak? (إزيك؟) erkeğe, izzayyik? kadına.
• Levant: kifak? (كيفك؟) erkeğe, kifik? kadına. Ya da kif halak?

Cevap için en güvenli kalıp her lehçede aynıdır: el-hamdu lillah (الحمد لله). Gününüz iyi de geçse kötü de geçse söylenir. Türkçedeki «elhamdülillah» ile aynı kelime, ama Arapçada «hamd»daki h boğazdan gelen ح'dir ve sonda ü yoktur: el-hamdu lillah. Daha doğal duyulmak için lehçedeki «iyi» kelimesini ekleyin:

• Mısır: el-hamdu lillah, kwayyis (كويس) — kadın konuşuyorsa kwayyisa.
• Levant: el-hamdu lillah, mniih (منيح) — kadın konuşuyorsa mniiha.

Sonra soruyu geri çevirin: ve inte? («ya sen?») erkeğe, ve inti? kadına. Bu üç adım, yani soru, cevap ve geri soru, bir Arapça sohbetin iskeletidir. Kalıpları tam diyaloglar içinde görmek için pratik Arapça konuşma diyaloglarımıza bakın.

Fasih kalıbı her yerde anlaşılır, ama sokakta karşınızdaki size lehçeyle cevap verir. İkisinin farkını fasih Arapça nedir yazımızda anlattık. Hangi lehçeyle başlayacağınıza henüz karar vermediyseniz Arapça öğrenmeye nereden başlamalı rehberimiz seçenekleri karşılaştırıyor.

Arapça teşekkürler ve cevabı

Selamdan sonra en sık kuracağınız cümle teşekkürdür:

• Şukran (شكرا) — teşekkürler. Her lehçede anlaşılır.
• Elf şukr (ألف شكر) — «bin teşekkür». Gündelik ve sıcak.
• Şukran cezilen (شكرا جزيلا) — «çok teşekkürler». Fasih, biraz resmî; yazıda ve resmî ortamda yerindedir.

Cevabı ʿafwan (عفوا), yani «rica ederim». Türkçe konuşanlar için tuzak: «af» kelimesi tanıdık geldiği için ʿafwan'ı yalnızca «affedersiniz» sanmak kolaydır. Bazı durumlarda gerçekten «pardon» anlamında da kullanılır, ama teşekküre cevap olarak anlamı «bir şey değil, rica ederim»dir. «Teşekkür» kelimesi de aynı kökten gelir, ama Arapçada teşekkür ederken söylenen kalıp şukran'dır.

Vedalaşma: maʿa selame ve lehçe biçimleri

مع السلامة, okunuşu: maʿa selame, «esenlikle». Ayrılan da kalan da söyleyebilir. Kalan kişinin sık verdiği cevap: allah yisallimak (erkeğe), allah yisallimik (kadına), «Allah seni esenlikte tutsun».

• Levant: ayrılan kişi çoğu zaman bi-hatrak (بخاطرك, erkeğe) ya da bi-hatrik (kadına) der; kalan maʿa selame ile cevap verir. Kelime, Türkçedeki «hatır» ile aynı kökten.
• Mısır: maʿa selame'nin yanında, özellikle şehirde ve gençler arasında, düpedüz «bye», «yalla bye» ya da kısa bir «salam» duyarsınız.
• Gece: tisbah ʿala hayr, «iyi geceler». Cevabı Mısır ve Levant'ta ve inte min ehlu (وأنت من أهله), kadına ve inti min ehlu.

Türkçe konuşanların düştüğü beş selam tuzağı

1. Türkçe telaffuzla söylemek. «Selamün aleyküm», «elhamdülillah», «merhaba»: Türkçede doğru, Arapçada yabancı aksanı hemen ele verir. Arapça biçimleri ayrı birer kelime gibi öğrenin.
2. Merhaba'yı nötr sanmak. Türkçede merhaba resmî ortamda da kullanılır. Arapçada daha samimidir; bir resmî daireye girerken es-selamu aleyküm daha güvenlidir.
3. Cevabı tekrar etmek. Sabah el-hayr'a sabah el-hayr demek anlaşılır, ama beklenen cevap sabah en-nur'dur. Kalıp cevabı vermek, dili gerçekten bildiğinizi gösterir.
4. Cinsiyeti unutmak. Kifak / kifik, izzayyak / izzayyik, ehlen bik / ehlen biki. Türkçede dil bilgisel cinsiyet olmadığı için bu baştan zorlar, ama karşınızdaki bunu hemen duyar.
5. Lehçeleri karıştırmak. Bir cümlede Mısır izzayyak'ını, ardından Levant mniih'ini kullanmak anlaşılır ama tuhaf duyulur. Bir lehçe seçin ve selamlaşmayı o lehçede yapın.

Selamlaşmanın ötesindeki günlük kalıplar, yani sipariş vermek, fiyat sormak, yol sormak için Arapça günlük cümleler rehberimize geçin. Herhangi bir Türkçe cümlenin lehçedeki karşılığını görmek isterseniz Arapça lehçe çeviricimizi kullanabilirsiniz: Türkçe yazarsınız, Mısır, Levant ya da başka bir lehçedeki okunuşunu görürsünüz.

Selamları kalıcı hâle getirmenin yolu

Selamlar kısa, her gün onlarca kez tekrarlanan ve senaryosu belli konuşmalardır: karşınızdakinin ne diyeceğini önceden bilirsiniz. Bu yüzden konuşmaya başlamak için en iyi yerdir. Sorun, çoğu kişinin onları önce yazıda görmesidir. Listede sabah en-nur'u tanırlar, ama biri gerçekten sabah el-hayr dediğinde cevap gelmez. Tanımak, söyleyebilmek demek değildir.

Günde on beş dakikalık bir düzen yeterli:

1. Seçtiğiniz lehçede bu yazıdan beş çift seçin.
2. Her çiftin iki yarısını da yüksek sesle söyleyin; düşünmeden çıkana kadar.
3. Zor sesleri ayrıca çalışın: marhaba ve sabah'taki ح, hayr'daki خ, aleyküm'deki ع. Yanlış alışkanlık yerleşmeden düzeltin.
4. Birinin sizi selamladığı kısa sahneler kurun, böylece cevap vermeyi çalışırsınız, sadece başlatmayı değil.

Arapça selamlaşmayla bugün konuşmaya başlayın

Bu sayfadaki çiftleri okudunuz; şimdi sıra onları söylemekte. Yallah Speak ile on Arap lehçesinde yapay zekâ partneriyle kısa sohbetler kurar, selamı karşılamayı ve hatır sormayı sesli çalışır, telaffuzunuz için anında geri bildirim alırsınız. iOS ve Android'de ücretsiz deneyin.

Sık sorulan sorular

Arapça merhaba nasıl denir?

Arapçada «marhaba» (مرحبا) denir; Türkçedeki merhaba bu kelimeden gelir. Arapçada samimi bir selamdır ve en çok Levant'ta kullanılır. Her yerde ve her ortamda geçen en güvenli selam ise «es-selamu aleyküm»dür.

Arapça günaydın nasıl denir ve cevabı nedir?

Günaydın «sabah el-hayr» (صباح الخير) demektir, cevabı «sabah en-nur» (صباح النور). Mısır'da samimi bir cevap olarak «sabah el-full» de duyulur. Öğleden sonra ise «mesa el-hayr» kullanılır.

Ve aleyküm selam Arapça nasıl yazılır?

Arap harfleriyle «وعليكم السلام» diye yazılır ve «ve ʿaleykum es-selam» diye okunur. Selamın kendisi «السلام عليكم»dir. Türkçedeki «aleyküm»den farklı olarak Arapçada ü sesi yoktur, son hece «kum» diye söylenir.

Arapça teşekkürler nasıl denir?

En yaygın biçim «şukran» (شكرا), daha sıcak hâli «elf şukr» (bin teşekkür), resmî hâli «şukran cezilen»dir. Cevabı «ʿafwan», yani rica ederim. Bu biçimler bütün lehçelerde anlaşılır.

Arapça nasılsın nasıl sorulur?

Fasihte «keyfe haluk?», Mısır'da «izzayyak?», Levant'ta «kifak?» denir; kadına sorarken izzayyik ve kifik olur. En doğal cevap «el-hamdu lillah»tır, ardından Mısır'da «kwayyis», Levant'ta «mniih» eklenebilir.