Arapça nasılsın: lehçelere göre sorusu ve cevapları

Kısaca Arapça «nasılsın» fasihte «keyfe hâluk?» (كيف حالك؟) demektir; erkeğe «keyfe hâluke», kadına «keyfe hâluki» diye sorulur. Gündelik konuşmada lehçe biçimi duyarsınız: Mısır'da «izzayyak?» (إزيك؟), Suriye ve Lübnan'da «kifak?» (كيفك؟), Irak'ta «şlonak?» (شلونك؟), Fas'ta «labas?» (لاباس؟). En güvenli cevap «el-hamdu lillah» (الحمد لله), ardından soruyu geri çevirirsiniz: erkeğe «ve inte?», kadına «ve inti?».

Arapça nasılsın diye arattığınızda karşınıza çoğunlukla tek satırlık cevaplar çıkar: bir forumda «keyf hâlük», bir sözlükte كيف حالك ve belki bir «elhamdülillah». Bu doğru, ama işin yarısı bile değil. Suriyeli bir komşunuz size «kifak?» dediğinde, Mısırlı bir iş arkadaşınız «izzayyak?» diye sorduğunda bu kelimeyi tanımazsınız; kitaptaki «keyfe hâluk» ile aynı soru olduğunu sonradan anlarsınız.

Arapça selamlaşma rehberimizde hatır sormaya kısa bir bölüm ayırmıştık. Bu yazı o bölümün derinleşmiş hâli: «nasılsın» sorusunun beş bölgedeki biçimleri, erkeğe, kadına ve bir gruba göre nasıl değiştiği, gerçekten ne cevap verildiği ve Arapça sohbetin başındaki o uzun «nasılsın, iyi misin, ailen nasıl» ritüeli. Yazımda ʿ işareti ayn sesini (ع), harfin üstündeki çizgi (â, î, û) uzun ünlüyü gösterir.

Türkçe konuşanlar bu konuya neredeyse hazır başlar. «Hâl», «keyif», «hatır», «elhamdülillah», «maşallah»: hepsi Arapçadan gelir ve hepsini zaten kullanıyorsunuz. Asıl iş, bu tanıdık kelimeleri Arapçadaki yerlerine oturtmak.

Arapça nasılsın ne demek: keyfe hâluk

Fasih Arapçada, yani kitapların, haberlerin ve resmî konuşmanın dilinde «nasılsın» şöyle sorulur:

• كيف حالكَ؟ keyfe hâluke? Bir erkeğe.
• كيف حالكِ؟ keyfe hâluki? Bir kadına.
• كيف حالكم؟ keyfe hâlukum? Bir gruba ya da saygıyla bir kişiye: «nasılsınız».

Kelime kelime çözünce cümle Türkçeye çok yakındır. Keyfe «nasıl» demektir, hâl Türkçedeki «hâl» kelimesinin ta kendisidir, sondaki -ke / -ki ise «senin» anlamındaki iyelik ekidir. Yani «keyfe hâluke?» aslında «hâlin nasıl?» diye sorar. Türkçedeki «hâl hatır sormak» deyimi de buradan gelir.

Gündelik ağızda ve hızlı konuşmada son ünlüler düşer: «keyf hâlak?», «keyf hâlik?». Forumlarda gördüğünüz «keyf hâlük» bu kısa hâlin Türkçe kulakla yazılmış biçimidir. Bir de cinsiyetten bağımsız kısa bir kalıp var: كيف الحال؟ keyf el-hâl?, «ne âlemdesin, durumlar nasıl?». Karşınızdakinin cinsiyetinden emin olmadığınızda ya da bir gruba hitap ederken işinizi kurtarır.

Türkçe konuşanların dikkat etmesi gereken nokta telaffuz. «Hâl»deki h, boğazdan gelen ح sesidir; Türkçedeki yumuşak h'den daha derinden ve nefesli çıkar. «Keyfe» de Türkçedeki «keyif» gibi değil, iki hecede söylenir. Bu sesin harf harf açıklaması için Arapça harfler rehberimize bakın.

Lehçelere göre nasılsın: Mısır, Levant, Irak, Körfez, Fas

Fasih «keyfe hâluk» her yerde anlaşılır, ama sokakta neredeyse hiç duymazsınız. «Nasılsın», Arapçada lehçeden lehçeye en çok değişen cümlelerden biridir. Hangi ülkeden biriyle konuşacağınızı biliyorsanız, doğrudan onun biçimini öğrenin.

Mısır: izzayyak? ve ʿâmil eh?

إزيك؟ izzayyak? erkeğe, izzayyik? kadına, izzayyuku? bir gruba. Türkiye'deki aramalarda «ezzayyak» diye de yazılır; ilk ünlü ikisinin arasında bir sestir. Mısır'da çok sık duyacağınız ikinci soru عامل إيه؟ ʿâmil eh?, kelime kelime «ne yapıyorsun?», anlamı «nasıl gidiyor?». Kadına ʿâmla eh?, gruba ʿâmlîn eh? Mısır lehçesinin başka özellikleri için Mısır dili yazımıza bakın.

Levant (Suriye, Lübnan, Ürdün, Filistin): kifak?

كيفك؟ kifak? erkeğe, kifik? kadına, kifkon? bir gruba. Fasih «keyf»in kısalmış hâlidir, bu yüzden tanıması en kolay biçimdir. Daha uzun bir hâli kif hâlak? (كيف حالك؟). Hemen ardından çoğu zaman شو الأخبار؟ şu el-ahbâr?, «ne haber?», gelir. Türkiye'de yaşıyorsanız en sık bunu duyacaksınız; Suriyelilerin konuştuğu lehçeyi Suriye dili yazımızda ayrıca anlattık.

Irak ve Körfez: şlonak?

شلونك؟ şlonak? erkeğe, şloniç? (شلونج؟) kadına, şlonkum? (شلونكم؟) bir gruba. Kadın biçimindeki «ç», Irak lehçesinde ك harfinin bazı kelimelerde ç gibi okunmasından gelir. Irak'ta hemen arkasından şaku maku? (شكو ماكو؟), yani «ne var ne yok?» diye sorulur. Şlonak Kuveyt'te ve Körfez'in başka yerlerinde de duyulur; Suudi Arabistan'da keyf hâlak? de çok duyulur. Irak lehçesinin sesleri ve kalıpları için Irak dili yazımıza göz atın.

Fas: labas? ve kidayr?

Fas Arapçasında (Darice) en kısa soru لاباس؟ labas?, kelime kelime «beis yok mu?», yani «sorun yok ya, iyi misin?». İlginç olan, cevabın da aynı kelime olması: «Labas?» – «Labas, el-hamdu lillah.» Daha doğrudan «nasılsın» için كيداير؟ kidayr? (erkeğe), kidayra? (kadına), kidayrin? (gruba) denir. Fas'ta bu ikisi çoğu zaman art arda gelir: «Labas? Kidayr?»

Bir cümlenin farklı lehçelerdeki karşılığını görmek isterseniz Arapça lehçe çeviricimize Türkçe yazın; Mısır, Levant ya da Fas biçimini Türkçe okunuşuyla görürsünüz.

Erkeğe, kadına, gruba: tek bakışta

Türkçede dil bilgisel cinsiyet olmadığı için bu kısım baştan zorlar, ama kural her lehçede aynıdır: soru, karşınızdakine göre değişir. Erkek için çoğu zaman -ak, kadın için -ik ya da -iç, grup için -kum, -kon ya da -uku duyarsınız.

• Fasih: keyfe hâluke? / keyfe hâluki? / keyfe hâlukum?
• Mısır: izzayyak? / izzayyik? / izzayyuku?
• Levant: kifak? / kifik? / kifkon?
• Irak: şlonak? / şloniç? / şlonkum?
• Fas: kidayr? / kidayra? / kidayrin?

Yanlış biçimi kullanırsanız anlaşılırsınız; kimse sizi düzeltmez bile. Ama bir kadına «kifik?» diye doğru sorduğunuzda karşınızdaki bunu hemen fark eder, çünkü dili yalnızca kelime olarak değil, kendi sesiyle öğrendiğinizi gösterir.

Nasılsın'a cevap: elhamdülillah ve ötesi

Arapçada «nasılsın» sorusunun en yaygın cevabı her lehçede aynıdır: الحمد لله el-hamdu lillah. Türkçedeki «elhamdülillah» ile aynı kelime, ama iki fark var: «hamd»daki h boğazdan gelen ح'dir ve Arapçada ü sesi yoktur. Bu cevap gününüz iyi de geçse kötü de geçse söylenir; anlamı «iyiyim» ile «Allah'a şükür» arasında bir yerdedir. Dindar olmanız gerekmez, Arapça konuşan Hristiyanlar da bu kalıbı gündelik olarak kullanır.

Daha doğal duyulmak için lehçedeki «iyi» kelimesini ekleyin:

• Fasih ve her yerde: bi-hayr (بخير), «iyiyim», kelime kelime «hayır içindeyim». Tam cümle: ene bi-hayr, el-hamdu lillah. «Hayr»daki h, Türkçede olmayan hırıltılı خ sesidir.
• Mısır: kwayyis (كويس), kadın konuşuyorsa kwayyisa. Samimi ve neşeli bir cevap: zayy el-full (زي الفل), «yasemin gibi», yani «turp gibiyim».
• Levant: mniih (منيح), kadın konuşuyorsa mniiha.
• Irak ve Körfez: zen (زين), «iyi». Irak'ta sık duyulan bir cevap: zen, el-hamdu lillah.
• Her yerde: tamam (تمام). Türkçedeki anlamıyla aynı: «her şey yolunda».

Durumlar o kadar iyi değilse

Her «nasılsın» sorusuna «çok iyiyim» demek zorunda değilsiniz. Levant'ta ماشي الحال mâşi el-hâl, «idare eder, gidiyor», çok yaygındır. Mısır'da nuss nuss (نص نص), «yarım yarım, şöyle böyle». Gerçekten kötü bir gün geçirdiyseniz bile çoğu kişi el-hamdu lillah ʿala kull hâl (الحمد لله على كل حال) der: «her hâlükârda Allah'a şükür». Türkçedeki «hâlükâr» kelimesi de aynı «hâl»den gelir.

Soruyu geri çevirmek: ve inte?

Cevap verip susarsanız konuşma yarım kalır. Arapçada soruyu hemen geri çevirmek beklenir: وأنت؟ ve inte? bir erkeğe, ve inti? bir kadına, yani «ya sen?». Fasihte ve ente? / ve enti? diye söylenir. Daha uzun ve kibar biçimi doğrudan soruyu tekrar etmektir: «El-hamdu lillah, ve inte kifak?» ya da Mısır'da «El-hamdu lillah, w inta ʿâmil eh?»

Arapça «iyi misin?»

Aramalarda sık geçen «arapça nasılsın iyi misin» sorusunun karşılığı lehçede «iyi» kelimesini soru tonuyla söylemektir. Levant'ta inte mniih? (إنت منيح؟), Mısır'da inta kwayyis? (إنت كويس؟), fasihte hel ente bi-hayr? (هل أنت بخير؟). Kadına sorarken lehçede inti mniiha? ya da inti kwayyisa? olur. Bu soru «nasılsın»dan biraz farklıdır: çoğu zaman karşınızdakinin keyifsiz göründüğü, hasta olduğu ya da bir şey yaşadığı anlarda sorulur; yani gerçek bir ilgi ifadesidir.

Bir kez değil, üç kez: hatır sorma ritüeli

Türkçede bir «nasılsın, iyi misin?» çoğu zaman yeter. Arapça konuşulan ülkelerde ise hatır sormak bir sohbetin girişi değil, kendi başına küçük bir sohbettir. Aynı soru farklı kelimelerle iki üç kez sorulur, ardından aile, sağlık ve işler gelir. Levant'ta tipik bir telefon açılışı şöyle gider:

— Marhaba! Kifak?
— El-hamdu lillah, w inte?
— Mniih, el-hamdu lillah. Şu el-ahbâr?
— Kullu tamam. Kif el-ahl? (Ailen nasıl?)
— Mniih, bi-sellimu ʿaleyk. (İyiler, sana selamları var.)

Bu tekrar bir dil hatası ya da zaman kaybı değil, nezaketin kendisidir. Hemen konuya girmek, özellikle yaşça büyük biriyle, soğuk ya da aceleci duyulabilir. Türkçedeki «Evdekiler nasıl, çocuklar iyi mi?» geleneğini bilen biri için bu tanıdık bir duygudur; Arapçada sadece daha uzun ve daha kalıplıdır.

Burada Türkçe konuşanların bildiği dinî kalıplar da doğal olarak devreye girer. Karşınızdaki çocuklarının büyüdüğünden, işinin iyi gittiğinden söz ederse mâşallah (ما شاء الله) demek tamamen yerindedir. Bir derdinden bahsederse inşallah hayr (إن شاء الله خير), «inşallah hayırdır», uygun bir karşılıktır. Bu kelimeleri Türkçede zaten kullandığınız için, Arapça telaffuzlarına alışmanız yeter. Kalıpları tam diyaloglar içinde görmek için pratik Arapça konuşma yazımıza bakın.

Türkçe konuşanların nasılsın tuzakları

• Fasihle sokakta konuşmak. «Keyfe hâluke?» yanlış değildir, ama bir Suriyeli komşuya kitap gibi duyulur. Çevrenizdeki insanların lehçesini seçin.
• Lehçeleri karıştırmak. «Izzayyak?» diye sorup «mniih» diye cevap vermek anlaşılır ama tuhaf durur: soru Mısır'dan, cevap Şam'dan. Bir lehçede kalın.
• Cinsiyeti unutmak. Kifak / kifik, izzayyak / izzayyik, şlonak / şloniç. Ayrıca kwayyis / kwayyisa ve mniih / mniiha'da konuşan kişinin cinsiyeti belirleyicidir.
• Türkçe sesle söylemek. «Elhamdülillah» Türkçede doğru, Arapçada aksanı ele verir: el-hamdu lillah, kalın ünlülerle ve boğazdan bir ح ile.
• Soruyu geri çevirmemek. Cevap verip susmak, Arapçada «seni merak etmiyorum» gibi algılanabilir. Her zaman bir «ve inte?» ekleyin.

Bugün Arapça hatır sormaya başlamanın en hızlı yolu

Bir lehçe seçin, soruyu, iki cevabı ve «ve inte?»yi alın, düşünmeden çıkana kadar yüksek sesle söyleyin. Yallah Speak ile on Arap lehçesinde yapay zekâ partneriyle bu ilk otuz saniyeyi gerçek bir sohbet olarak konuşur, A1 seviyesinden başlayan kursla ilerler ve telaffuzunuz için anında geri bildirim alırsınız. iOS ve Android'de ücretsiz deneyin.

Sık sorulan sorular

Arapça nasılsın ne demek?

Fasih Arapçada «nasılsın» «keyfe hâluk?» (كيف حالك؟) demektir: erkeğe «keyfe hâluke», kadına «keyfe hâluki». Kelime kelime «hâlin nasıl?» anlamına gelir. Gündelik konuşmada Mısır'da «izzayyak?», Suriye ve Lübnan'da «kifak?», Irak'ta «şlonak?» denir.

Arapça nasılsın sorusuna ne cevap verilir?

En yaygın cevap her lehçede «el-hamdu lillah»tır (iyiyim, Allah'a şükür). Ardından lehçedeki «iyi» eklenir: Mısır'da «kwayyis», Levant'ta «mniih», Irak'ta «zen», fasihte «bi-hayr». Sonra soruyu «ve inte?» (ya sen?) diye geri çevirirsiniz.

Arapça nasılsın iyi misin nasıl denir?

Levant lehçesinde «kifak? inte mniih?», Mısır'da «izzayyak? inta kwayyis?» denir; fasihte «iyi misin» «hel ente bi-hayr?» olur. Kadına sorarken «kifik? inti mniiha?» ya da «izzayyik? inti kwayyisa?» dersiniz. «İyi misin» çoğu zaman karşınızdaki keyifsiz göründüğünde sorulur.

Kadına Arapça nasılsın nasıl denir?

Fasihte «keyfe hâluki?», Mısır'da «izzayyik?», Levant'ta «kifik?», Irak'ta «şloniç?», Fas'ta «kidayra?» denir. Kadın cevap verirken de biçim değişir: Mısır'da «kwayyisa», Levant'ta «mniiha».

Keyf hâlük ne demek?

«Keyf hâlük», fasih «keyfe hâluk?» (كيف حالك؟) sorusunun kulaktan yazılmış hâlidir ve «nasılsın?» demektir. Arapçada ü sesi olmadığı için doğru söyleniş «keyf hâlak» (erkeğe) ya da «keyf hâlik» (kadına) şeklindedir.